S. Sabri KÜRKÇÜOĞLU
Em. Öğretim Görevlisi
Kültürel Miras Araştırmacısı
Dr. A. Cihat KÜRKÇÜOĞLU
Emekli Öğretim Üyesi
Sanat Tarihçi
TENEKECİLİK
Tenekecilik mesleği, Atar Pazarı’nın kuzey kesimi ile Hanönü Çarşısı arasındaki Tenekeci Pazarı’nda sürdürülmekteydi.
42) Tenekeci Pazarı/1982 (Fotoğraf: A. Cihat Kürkçüoğlu)
Bakır’ın pahalı olması nedeniyle, daha ziyade yoksul ve orta gelirli kişiler, tepsi, semaver, çaydanlık, su-yağ ve peynir muhafazası için tenekeler, aydınlatmada kullanılan ve “idare” denilen yağ ve gaz kandilleri, huniler, su ve ayran tasları, su matarasına benzeyen, içine uyuz hayvanların tedavisinde kullanılan katran ve bırk’ın konulduğu “debbe” denilen kaplar, mataralar, “havruz” denilen çocuk lazımlıkları, hastalar için ördekler, abdest ibrikleri, sürahiler, resim çerçeveleri, bakkalların meyve koyarak vitrin olarak kullandıkları önleri camlı teneke kutular, saka tenekeleri, hicap (muska muhafazası), hamaylı, nazarlık “muska” muhafazaları, kildan, hançer kınları, tapu ve secere türü evrakların konulduğu silindirik muhafazalar, kazılan kuyulara hava basmak için borular, kadayıf teli dökmeye yarayan “kırma”lar, tulumba tatlısı dökmeye yarayan ağzı motifli kalıp, dondurma kaşığı, dondurma emeceği, fener gibi gereçler imal ederlerdi. Ayrıca, plastik oyuncaklar bulunmadığından çocuk oyuncakları da tenekeciler tarafından yapılırdı. Bunların başlıcaları; hışhış, deleme (topaç), su fışkırmaya yarayan tulumbalar (enjektör benzeri), buharlı oyuncak gemiler, fülüt, fırlatmalı fırfır, üflemeli fırfır’dır (K.K.4).
Tenekeciler ayrıca evlere gidip, peynir, yağ ve pekmez konulan tenekelerin ağızlarını lehimlerlerdi. Lehim, nişadır ve lehim ile yapılır. Lehim yapılacak yer önceden tuz ile temizlenir. Isıtılan balta nişadıra sürülür, sonra balta lehime batırılır ve ucuna kalay alınarak lehim yapılacak yere sürülür ve lehim yapılır (Kürkçüoğlu, 2011a, s. 123).
1970’li yıllara kadar sürdürülen bu sanat plastik, alüminyum ve çelik ürünlerin piyasaya hâkim olmasıyla terkedilmiştir. Esnaf, cam ve çerçeve işine yönelmiştir. Bu sanat günümüzde tamamen terk edilmiştir.
